| خوانش تطبیقی خانههای دوره قاجار و پهلوی اول در همدان: گذار از «معنویت مکان» به «کارکردگرایی» |
| کد مقاله : 1284-NAEC |
| نویسندگان |
|
محمد مهدی سروش1، طاهره بیات *2 1دانشیار گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران 2دانشجوی دکتری معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران |
| چکیده مقاله |
| پژوهش حاضر با هدف تبیین گذار پارادایمی از معماری سنتی مبتنی بر معنویت مکان به سمت الگوهای مدرن مبتنی بر کارکردگرایی، به خوانش تطبیقی سازمان فضایی خانههای مسکونی دورههای قاجار و پهلوی اول در شهر همدان میپردازد. هدف نهایی، شناسایی دلالتهای معنایی و کارکردی نهفته در این تحول کالبدی است. این تحقیق از نظر ماهیت، کیفی و از نظر هدف، کاربردی- توسعهای است. روش گردآوری دادهها شامل مطالعات اسنادی، کتابخانهای و برداشت میدانی از نمونههای منتخب میباشد. جامعه آماری پژوهش، خانههای تاریخی شاخص در همدان است و نمونههای موردی به صورت هدفمند (حداقل سه خانه از هر دوره با توجه به اصالت و حفظ شدن ساختار) انتخاب شدهاند. برای تحلیل، از روش تحلیل محتوای کیفی پلانها به منظور استخراج شاخصهای معنایی و کارکردی، و تحلیل ریختشناسی فضایی برای مقایسه الگوهای درونگرایی و سلسلهمراتب دسترسی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد که در گذار از قاجار به پهلوی اول، ساختار تکهستهای و درونگرای خانههای سنتی به سمت یک ساختار فضایی چندهستهای و برونگرا تغییر یافته است. این تغییرات مؤید کاهش وزن هسته مرکزی و تأکید غالب بر کارایی، عملکرد و آسایش مادی به جای معنویت و سلسلهمراتب اجتماعی/ آیینی سنتی است. این پژوهش با ارائهی یک چهارچوب تطبیقی مشخص، گذار معماری مسکونی همدان را به عنوان مصداقی عینی از تحول فرهنگی- اجتماعی در دوران مدرنسازی ایران تبیین میکند. نوآوری اصلی تحقیق در مقایسه مستقیم دلالتهای معنایی سازمان فضایی در دو دوره و اثبات تأثیر مستقیم تغییر مبانی فکری بر کاهش کیفیتهای معنوی مکان در معماری مسکونی شهر همدان است. |
| کلیدواژه ها |
| معنویت مکان، کارکردگرایی، سازمان فضایی، معماری قاجار، معماری پهلوی اول، همدان |
| وضعیت: پذیرفته شده |
